اعمال خير ، كه زبده همه اديان است اقتصار نمايم » « 1 » . اين نتيجه كه برزويه از بحث خود حاصل كرده ، بسيار پرمعنى است ، زيرا از اين جهان مخالف اصول اساسى ديانت زردشتى است ، لكن عيسويان و گنوستيكها و مانويان و مزدكيان بقدرى در باب زهد و ترك دنيا بحث كرده بودند ، كه رفته‌رفته اذهان زردشتيان هم انس گرفته بود « 2 » . نفوذ فكر هندى ، كه بزرگترين و عاليترين نمايندهء آن برزويه است ، نيز بر آن عوامل افزوده شد . استقبال پرشورى ، كه از نتيجهء ممتاز فكر هندى ، يعنى كتاب كليلگ به عمل آمد ، به آن سبب بود ، كه در عرضه كردن مطالب اخلاقى شبيه آن نوع از ادبيات بود ، كه ايرانيان عهد خسرو بسيار دوست داشتند ، يعنى اندرزها يا كتب پند و نصيحت « 3 » « 4 » . اين كتب عاميانه اهميت مخصوصى دارد از اين لحاظ كه بوسيلهء آن ميتوانيم سير تكامل حكمت زردشتيان را در « آخر قرن » تمدن ساسانى دريابيم . براى تكميل آنها ميتوان از رساله دادستان مينوگ ذى خرد ، و ارداى ويراز نامه و كتب مذهبى ديگر ، كه اصل آنها مربوط به زمان خسروان است ، مطالبى اخذ كرد . اينك ذيلا عبارتى چند از كتب مذكور نقل ميكنيم « 5 » . فضيلت در معرفت

--> ( 1 ) - نلدكه ؛ مقدمه برزويه ، ص 15 ، مقايسه شود با ص 3 . ( 2 ) - مقايسه شود با بالاتر ، ص 174 . ( 3 ) - بالاتر ص 76 . ( 4 ) - بالاتر ص 74 . ( 5 ) - در موقع استناد به پندنامه‌ها و اندرزها اختصارات ذيل را به كار خواهيم برد : آذربد اندرزى آذربد ( چاپ پشوتن سنجانا ، گنج شايگان و غيره ) ، خسرو - اندرزى خسرو ( ايضا ) ، اوشتر اندرزى اوشترى داناگ ( چاپ دبهر Dhabhar ) ، بزرگمهر - پندنامك وزرگمهر ( پشوتن چاپ پشوتن سنجانا ، گنج شايگان ؛ جاماسپ - متون پهلوى چاپ جاماسپ اسانا ، ص 75 و بعد ) ؛ زردشت پندنامك‌ى زردشت ( چاپ فريمان ) ، مينوخرد - مينوگ‌ى خرد ، ارداى ويراز - ارداى ويراز نامگ .